Energiebelasting: wat het is, hoe het werkt en wat het

De energiebelasting is een rijksbelasting die u betaalt over elk kubieke meter aardgas en elke kilowattuur elektriciteit die u verbruikt, vastgesteld in een schijvenstelsel waarbij het tarief in de eerste schijf het hoogst is, en dat is precies de schijf waar vrijwel elk Nederlands huishouden volledig in valt.

Wat is energiebelasting en waarom bestaat die?

De energiebelasting (EB) is een accijns-achtige rijksbelasting op het gebruik van elektriciteit en aardgas door huishoudens en kleinzakelijke afnemers. De overheid heft de belasting bij de energieleverancier, die het bedrag vervolgens doorberekent in uw kilowattuur- of kubieke-meterprijs. U betaalt de belasting dus niet rechtstreeks aan de Belastingdienst, maar via uw energierekening.

Het dubbele doel: belastingopbrengsten voor de schatkist én een prikkel om energiezuiniger te leven. Gas heeft een hoger tarief per eenheid dan elektriciteit, bewust beleid om de overstap naar elektrisch verwarmen (en daarmee de warmtepomp) financieel aantrekkelijker te maken. Vanaf 2023 is de vroegere Opslag Duurzame Energie (ODE) volledig samengevoegd met de energiebelasting in één gecombineerd tarief. Op rekeningen van vóór 2023 zag u twee aparte regels; nu is er nog maar één, maar het gecombineerde tarief ligt hoger dan de vroegere EB alleen. Wie zijn huidige rekening vergelijkt met die van enkele jaren geleden en concludeert dat “de energiebelasting enorm is gestegen”, verwart soms de samenvoeging met een echte tariefverhoging. Vergelijk altijd de som van EB en ODE over de betreffende periode. Meer achtergrond leest u in ons artikel over energiebelasting, vastrecht en netbeheerkosten.

Samengevat: de energiebelasting is een rijksbelasting per verbruikte eenheid energie, ingebouwd in uw kilowattuurtarief en kubieke-meterprijs, en is per 2023 samengevoegd met de ODE.

Hoe berekent u uw energiebelasting per jaar?

De berekening werkt via schijven, vergelijkbaar met de inkomstenbelasting. Voor elektriciteit gelden in 2026 drie schijven:

Voor aardgas gelden eveneens drie schijven:

Tarieven worden jaarlijks vastgesteld via het Belastingplan. Raadpleeg voor de meest actuele cijfers de Rijksoverheid of de gedetailleerde overzichten op onze pagina energiebelasting 2026: tarieven per schijf.

Een gemiddeld huishouden verbruikt volgens CBS Statline circa 2.800 kWh stroom en 1.500 m³ gas per jaar. Beide vallen volledig in schijf één. De belastingrekening ziet er dan zo uit: 2.800 × €0,1228 = €344 aan stroombelasting, plus 1.500 × €0,4591 = €689 aan gasbelasting. Samen €1.033, vóór aftrek van de vaste korting en vóór btw.

Samengevat: een gemiddeld huishouden betaalt in 2026 ruim €1.000 aan energiebelasting (excl. btw en vóór de vaste korting), volledig in de eerste en duurste schijf voor zowel stroom als gas.

Wat is de vermindering energiebelasting en hoe groot is die in 2026?

Tegenover de belasting per eenheid staat één vaste korting per elektriciteitsaansluiting per jaar: de vermindering energiebelasting. In 2026 bedraagt die €519,80 exclusief btw, ofwel circa €628 inclusief 21% btw. Uw leverancier verrekent dit automatisch in het maandelijkse voorschot; u hoeft er zelf niets voor te doen.

De naam “vaste korting” kan misleidend zijn. Vast slaat op het feit dat het bedrag niet meebeweegt met uw verbruik, maar het bedrag zélf verandert elk jaar via het Belastingplan. Kijk naar de historische ontwikkeling:

In 2019 bedroeg de korting nog circa €313. Tijdens de energiecrisis werd die tijdelijk opgeschroefd naar ruim €800 in 2023 om huishoudens te compenseren voor exploderende energieprijzen. Daarna daalde het bedrag weer, en voor 2026 staat het op €519,80. Dit patroon toont het verschil tussen twee beleidsinstrumenten die mensen vaak door elkaar halen: een hogere vaste korting helpt ieder huishouden even veel (ongeacht verbruik), terwijl een lager tarief per kWh grootverbruikers relatief meer voordeel geeft. De overheid kiest bewust welk instrument ze inzet. Lees meer over de historische ontwikkeling in ons overzicht van de energiebelasting per jaar van 2019 tot 2026.

Heeft u twee aansluitingen, bijvoorbeeld een woning én een garage met eigen EAN-code en actief leveringscontract, dan geldt de korting per aansluiting. Bij twee aansluitingen ontvangt u de vermindering dus twee keer. Voorwaarde: het moet een reguliere kleinverbruikersaansluiting zijn van maximaal 3×80A. Grotere aansluitingen vallen buiten de regeling. Meer details over de voorwaarden vindt u op de pagina vermindering energiebelasting 2026.

Samengevat: de vaste korting van €519,80 (excl. btw) geldt per elektriciteitsaansluiting en wordt automatisch verrekend door uw leverancier, maar het bedrag zelf wijzigt jaarlijks via het Belastingplan.

Hoeveel bespaart u aan energiebelasting door minder te verbruiken?

Zuiniger leven levert een direct belastingvoordeel op, en dat voordeel is groter dan veel mensen inschatten. Omdat particulieren altijd volledig in schijf één blijven, geldt over elke kilowattuur die u niet verbruikt het hoogste tarief. Gaat een gezin van vier personen van 3.500 kWh naar 2.000 kWh per jaar, dan bespaart het 1.500 × €0,1228 = circa €184 puur aan energiebelasting. Met de 21% btw daarover loopt de besparing op dit onderdeel op naar zo’n €223 per jaar. Daar komt de besparing op de kale stroomprijs nog bij.

De vaste korting van €519,80 verandert niet mee met uw verbruik. Die ontvangt u sowieso, of u nu 500 of 5.000 kWh gebruikt. Milieu Centraal bevestigt dit mechanisme: isoleren en energiezuinig leven bespaart in de eerste schijf het meeste per kWh of m³, omdat u in die schijf het hoogste tarief betaalt. Schijfovergangen spelen voor huishoudens vrijwel geen rol, u zou meer dan 10.000 kWh per jaar moeten verbruiken om ook maar gedeeltelijk in schijf twee terecht te komen.

Warmtepomp versus gasketel: het belastingperspectief

Gas heeft bewust een hoge energiebelasting, mede om de CO₂-uitstoot te beprijzen. In de praktijk betaalt een gemiddeld huishouden op 1.500 m³ gas circa €689 aan gasbelasting per jaar. Een warmtepomp die dezelfde warmtebehoefte dekt, verbruikt naar schatting 3.000 tot 4.500 kWh extra stroom, waarover de energiebelasting uitkomt op €360 tot €540. Puur vanuit belastingperspectief levert de overstap een voordeel op van €150 tot €330 per jaar. Dat is een reële besparing, maar de totale businesscase omvat ook de investeringskosten (€10.000 tot €20.000 voor een volledige installatie, vóór eventuele ISDE-subsidie via RVO), de COP van de pomp en de isolatiegraad van de woning. Het belastingvoordeel weegt mee, maar is zelden doorslaggevend op zichzelf.

Samengevat: elk verbruikspercentage dat u bespaart, levert direct belastingbesparing op tegen het hoogste schijftarief; overstap op een warmtepomp kan bovendien €150–€330 per jaar aan energiebelasting schelen.

Hoe staat de energiebelasting op uw jaarafrekening?

Op uw jaarafrekening ziet u de energiebelasting als een afzonderlijk bedrag per kWh of m³, vermenigvuldigd met uw werkelijke verbruik. Daarna volgt de aftrek van de vermindering energiebelasting, en over het hele saldo berekent de leverancier 21% btw. De volgorde is dus: brutobedrag energiebelasting minus vaste korting, daarna btw over het restant (en over de kale energieprijs en netbeheerkosten).

Leveranciers baseren het maandelijkse voorschot op een geschat jaarverbruik, doorgaans afgeleid van de historische verbruiksdata van uw aansluiting via de netbeheerder. Dat gaat structureel mis in vier situaties: bij nieuwbouwwoningen zonder verbruikshistorie (leveranciers gebruiken generieke gemiddelden die soms 40% afwijken), bij gezinnen die zonnepanelen bijplaatsen midden in het jaar, bij een sterk gestegen verbruik door thuiswerken of gezinsuitbreiding, en bij de overstap van gas naar een warmtepomp waarbij het gasverbruik daalt maar het stroomverbruik stijgt. Pas uw voorschot zelf aan via de klantenportal zodra uw verbruikspatroon structureel verandert. De Autoriteit Consument & Markt (ACM) schrijft voor dat leveranciers dit moeten faciliteren. Een stapsgewijze uitleg van alle regels en rekenposities leest u in ons artikel over energiebelasting en btw op uw jaarafrekening.

Samengevat: op uw jaarafrekening staat de energiebelasting als apart tarief per eenheid vermenigvuldigd met uw verbruik, waarna de vaste korting wordt afgetrokken en pas dan btw wordt berekend.

Wat verandert er voor zonnepaneelhouders na 2026?

De salderingsregeling stopt volledig op 1 januari 2027, in één keer. De Eerste Kamer heeft de Wet beëindiging salderingsregeling aangenomen op 17 december 2024; een stapsgewijze afbouw komt er niet. Tot en met 31 december 2026 tellen teruggeleverde kilowatturen volledig mee als aftrek op het afgenomen verbruik, zodat u energiebelasting betaalt over het nettosaldo. Een huishouden dat 4.000 kWh opwekt, 2.500 kWh teruglevert en 1.500 kWh zelf verbruikt, betaalt nu in principe geen energiebelasting op de afgenomen stroom als het saldo nul of negatief is.

Vanaf 2027 verandert dat fundamenteel. De afgenomen stroom (stel: 3.000 kWh bruto van het net) wordt volledig belast, circa €368 aan energiebelasting per jaar extra. Voor de teruggeleverde 2.500 kWh ontvangt u een terugleververgoeding van uw leverancier, doorgaans ergens tussen €0,05 en €0,09 per kWh, maar die vergoeding compenseert de energiebelasting niet. De jaarafrekening stijgt daardoor substantieel. Een thuisbatterij kan dit deels opvangen door meer stroom zelf te verbruiken op het moment van opwekking, waardoor u minder van het net hoeft af te nemen.

Welke vrijstellingen en kortingen bestaan er naast de vaste vermindering?

Voor de meeste huishoudens is de vaste vermindering per aansluiting de enige directe verlichting. Grootverbruikers in de industrie (meer dan 50.000 kWh per jaar) vallen in de lagere schijven, en glastuinbouwbedrijven met een WKK-installatie kennen een verlaagd tarief. Walstroomleveranciers aan zeeschepen zijn vrijgesteld. Deze categorieën zijn voor een gewone woningeigenaar verder niet relevant.

Wat wél relevant kan zijn: de Subsidie Coöperatief Opwekken (de opvolger van de vroegere postcoderoosregeling). Via een erkende energiecoöperatie in uw postcodegebied kunt u als lid korting krijgen op de energiebelasting voor lokaal opgewekte stroom. De exacte korting wordt jaarlijks vastgesteld door de overheid; RVO beheert de erkenningsregisters. Voor een lid dat 1.000 kWh via de coöperatie deelneemt, kan dit al gauw €80 tot €100 per jaar betekenen. Voorwaarde: u woont in het postcodegebied van de coöperatie én de coöperatie is erkend door RVO.

Samengevat: voor particulieren is de vaste korting per aansluiting de voornaamste belastingverlichting; de Subsidie Coöperatief Opwekken is een tweede route als u lid bent van een erkende lokale energiecoöperatie.

Conclusie: energiebelasting begrijpen loont

De energiebelasting vormt voor een gemiddeld huishouden een groot deel van de jaarlijkse energiekosten. Op basis van een verbruik van 2.800 kWh en 1.500 m³ gas loopt de belastingdruk op tot ruim €1.000 bruto per jaar, waarvan de vaste korting van €519,80 (excl. btw) een deel compenseert. Wat overblijft, is direct beïnvloedbaar: elke kWh of m³ die u minder verbruikt, bespaart u het hoogste schijftarief. Dat maakt isoleren en energiezuinig leven financieel dubbel voordelig.

Wie de samenvoeging van ODE en EB begrijpt, de historische schommelingen van de vaste korting kent en weet wat er in 2027 verandert voor zonnepanelen, staat veel sterker bij het beoordelen van energiecontracten en investeringsbeslissingen. Gebruik de onderstaande verdiepingsartikelen om elk onderdeel verder uit te spitten:

• Energiebelasting 2026: tarieven voor stroom en gas per schijf
• Vermindering energiebelasting 2026: €519,80 per aansluiting
• Energiebelasting en btw op uw jaarafrekening: zo leest u het na

Veelgestelde vragen over de energiebelasting

Hoeveel energiebelasting betaalt een gemiddeld huishouden in 2026?

Een huishouden met 2.800 kWh en 1.500 m³ gas betaalt circa €1.033 aan energiebelasting vóór de vaste korting van €519,80 (excl. btw). Na aftrek van de korting resteert circa €513, waarover nog 21% btw wordt berekend.

Wat is het verschil tussen energiebelasting en ODE?

Tot en met 2022 stonden energiebelasting en Opslag Duurzame Energie als twee aparte regels op uw rekening. Vanaf 2023 zijn beide samengevoegd in één gecombineerd EB-tarief. Het gecombineerde tarief is hoger dan de vroegere EB alleen, maar u betaalt niet dubbel.

Hoe groot is de belastingbesparing als ik 1.000 kWh minder verbruik?

Bij 1.000 kWh minder verbruik in schijf één bespaart u circa €123 aan energiebelasting (1.000 × €0,1228), plus €26 btw: samen circa €149 per jaar. De vaste korting verandert hier niet door.

Wat verandert er aan de energiebelasting als de salderingsregeling stopt in 2027?

Vanaf 1 januari 2027 betaalt u energiebelasting over alle stroom die u van het net afneemt, zonder aftrek van teruggeleverde kilowatturen. Voor een huishouden dat 3.000 kWh bruto afneemt, kan dat circa €368 extra belasting per jaar betekenen.

Heb ik recht op twee keer de vaste korting als mijn garage een eigen meter heeft?

Ja, de vermindering energiebelasting geldt per elektriciteitsaansluiting met een eigen EAN-code en een actief leveringscontract. Heeft uw garage een zelfstandige kleinverbruikersaansluiting (max. 3×80A), dan ontvangt u op beide aansluitingen de korting van €519,80 excl. btw.

Waarom daalt het maandbedrag van mijn voorschot niet automatisch als ik zonnepanelen heb geplaatst?

Leveranciers baseren het voorschot op historische verbruiksdata en passen dit niet automatisch aan bij nieuwe zonnepanelen. U moet zelf uw voorschot verlagen via de klantenportal; de ACM verplicht leveranciers dit te faciliteren. Doet u dat niet, dan volgt bij de jaarafrekening een teruggave.

Is de energiebelasting hetzelfde voor huurders en kopers?

Ja. De energiebelasting geldt voor elk huishouden met een eigen elektriciteits- of gasaansluiting, ongeacht of u huurt of koopt. Ook de vaste korting per aansluiting geldt voor huurders, mits de aansluiting op uw naam staat en u een eigen leveringscontract heeft.