Energiebelasting, vastrecht en netbeheerkosten: het verschil

Energiebelasting betaal je per kWh en per m³ aan de Staat; je leverancier draagt hem af. Vaste leveringskosten zijn een vast bedrag voor je leverancier, en netbeheerkosten zijn voor je netbeheerder.^{BelastingdienstMC} Van deze drie groeit alleen de energiebelasting mee met wat je verbruikt.

Op een energierekening lopen drie soorten kosten door elkaar die op elkaar lijken: energiebelasting, vaste leveringskosten (vaak vastrecht genoemd) en netbeheerkosten. Ze komen allemaal via dezelfde rekening binnen, maar het geld gaat naar drie verschillende partijen. Wie weet welke post van wie is, weet ook waar hij invloed op heeft.

Drie posten, drie ontvangers

Over alle vier betaal je 21% btw. De Rijksoverheid schrijft dat je btw betaalt over alle onderdelen op je energierekening.^{Rijksoverheid}

Een handige vuistregel bij het lezen: kijk naar de eenheid achter het bedrag. Staat er per kWh of per m³, dan gaat het om verbruik: leveringsprijs of energiebelasting. Staat er per dag, per maand of per jaar, dan gaat het om een vaste post: vaste leveringskosten, netbeheerkosten of de vermindering. Zo haal je de drie soorten snel uit elkaar, ook als je leverancier andere namen gebruikt.^{Rijksoverheid}

Energiebelasting: per eenheid, voor de Staat

De energiebelasting is een belasting op levering en verbruik van stroom en gas. Wie levert, moet hem betalen: dat is je energieleverancier.^{Belastingdienst} De leverancier rekent hem door in jouw rekening. De tarieven gaan per kWh en per m³, en verschillen per schijf en per jaar. In 2026 is het €0,09161 per kWh en €0,60066 per m³, zonder btw.^{Belastingdienst}

Daarom groeit dit deel van je rekening mee met je verbruik. Elke kWh en elke m³ die je bespaart, scheelt belasting. Daar staat een vaste korting per aansluiting tegenover: in 2026 €519,80 zonder btw.^{Belastingdienst} Die korting staat op je rekening vaak tussen de vaste kosten, maar het is een korting op de belasting.^MC De tarieven per schijf staan in energiebelasting 2026.

Vaste leveringskosten: voor je leverancier

Vaste leveringskosten zijn een vast bedrag per maand voor de levering van gas en stroom. Ze zijn bedoeld voor de bedrijfskosten en administratie van je leverancier. Het energiebedrijf bepaalt hoeveel je betaalt.^MC

Dit bedrag verschilt dus per leverancier en per contract. Het is het enige vaste deel van je rekening waar je zelf invloed op hebt: door een ander contract of een andere leverancier te kiezen. In de volksmond heet dit vaak vastrecht. Let op: ook je netbeheerder rekent een post die vastrecht heet. Daarover hieronder meer.

Over vaste leveringskosten betaal je geen energiebelasting. Energiebelasting gaat over geleverde en verbruikte energie, niet over een vast maandbedrag.^{Belastingdienst} Wel betaal je er btw over.^{Rijksoverheid}

Netbeheerkosten: voor je netbeheerder

Netbeheerkosten zijn de kosten voor het gebruik van het elektriciteitsnet en het gasnet. Denk aan het meettarief en het vastrecht van de netbeheerder.^ACM Milieu Centraal noemt ze ook netwerkkosten of capaciteitstarief, en rekent er het vastrecht van het net, de periodieke aansluitvergoeding en de meterhuur onder.^MC De Rijksoverheid spreekt van nettarieven, bijvoorbeeld de kosten voor het energietransport.^{Rijksoverheid}

Bij een gewone aansluiting voor een huis bestaan de netbeheerkosten volgens de ACM uit deze onderdelen:^ACM

• meettarief: de meterhuur, voor beheer en onderhoud van de meter;
• eenmalige aansluitvergoeding: als je een nieuwe aansluiting krijgt;
• periodieke aansluitvergoeding;
• capaciteitstarief;
• vastrecht.

Wie de netbeheerkosten bepaalt

De ACM stelt de maximale tarieven voor netbeheerkosten vast. Afnemers mogen niet meer betalen dan die tarieven.^ACM Het meettarief geldt voor elke regionale netbeheerder hetzelfde. De andere tarieven bepaalt de ACM per netbeheerder: Coteq, Enexis, Liander, RENDO, Stedin en Westland.^ACM

Welke netbeheerder je hebt, hangt af van waar je woont. Overstappen naar een andere leverancier verandert daar niets aan. De netbeheerkosten zie je wel op de rekening van je leverancier terug.

Wat er gebeurt als je verbruik verandert

Neem het gemiddelde huishouden van de Rijksoverheid: 1.870 kWh stroom en 900 m³ gas per jaar.^{Rijksoverheid} In 2026 betaalt dat huishouden per saldo €232 energiebelasting, met btw.^{Rijksoverheid} Gaat het verbruik omlaag, dan daalt dat bedrag. Elke m³ gas minder scheelt €0,7268, elke kWh minder €0,11085 (eigen berekening).

De vaste leveringskosten en de netbeheerkosten blijven in dat geval gelijk. Dat is ook de reden dat de rekening van een zuinig huishouden nooit naar nul gaat: de vaste posten blijven staan, ook als de energiebelasting per saldo negatief is. Andersom stijgen de vaste kosten niet als je meer verbruikt.

Wat wel kan veranderen, is je aansluiting. Netbeheerkosten hangen af van de aansluiting en van je netbeheerder, en de ACM stelt de tarieven elk jaar opnieuw vast.^ACM De meterhuur voor stroom ging bijvoorbeeld van €37,06 in 2025 naar €38,11 in 2026, zonder btw.^ACM

Waarom het verschil ertoe doet

Drie dingen volgen hieruit.

1. Besparen raakt vooral de belasting en de leveringsprijs. Minder verbruik betekent minder energiebelasting en minder variabele leveringskosten. De vaste leveringskosten en de netbeheerkosten blijven gelijk.
2. Vergelijken gaat over de leverancier. Vaste leveringskosten en de prijs per kWh en m³ verschillen per leverancier. De energiebelasting en de netbeheerkosten niet: die zijn voor iedereen in je regio hetzelfde.^{BelastingdienstACM}
3. Een lage rekening is niet altijd lage belasting. Ook als je per saldo geen energiebelasting betaalt, omdat de vermindering hoger is, betaal je de vaste kosten gewoon. Het saldo van de belasting gaat daarvan af.^{Rijksoverheid}

Hoe die posten op je jaarafrekening staan, lees je in energiebelasting en btw op je jaarafrekening. Wil je weten wat de gasprijs zelf doet, los van de belasting? Kijk dan op gasprijsvandaag.nl.

Veelgestelde vragen

Is vastrecht hetzelfde als netbeheerkosten?

Nee. Vaste leveringskosten gaan naar je leverancier. Netbeheerkosten, waaronder het vastrecht van de netbeheerder, gaan naar je netbeheerder.^MCACM

Wie bepaalt de netbeheerkosten?

De ACM stelt de maximale tarieven vast. Afnemers mogen niet meer betalen dan die tarieven.^ACM

Betaal ik energiebelasting over vastrecht?

Nee. Energiebelasting betaal je per kWh en per m³. Over vastrecht en netbeheerkosten betaal je wel btw.^{BelastingdienstRijksoverheid}

Kan ik netbeheerkosten besparen door over te stappen?

Nee. Je netbeheerder hangt af van waar je woont, niet van je leverancier.^ACM